Thừa kế là gì? Ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất, thứ hai, thứ ba?

Trong các tranh chấp dân sự, thừa kế là một trong những vấn đề phát sinh phổ biến. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ thừa kế là gì và ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất, thứ hai, thứ ba theo quy định pháp luật. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ khái niệm thừa kế và cách xác định hàng thừa kế theo Bộ luật Dân sự 2015.

---

Thừa kế là gì?

Trước khi xác định ai được hưởng di sản, cần hiểu đúng bản chất của quan hệ thừa kế. Đây là cơ sở để áp dụng đúng quy định pháp luật trong từng trường hợp. Thừa kế được hiểu là sự dịch chuyển tài sản của người đã chết cho người còn sống. Phần tài sản để lại được gọi là di sản.

Theo quy định hiện hành, thừa kế gồm hai hình thức cơ bản:

Thừa kế theo di chúc

Đây là trường hợp người để lại di sản đã thể hiện ý chí của mình trước khi chết. Việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo nội dung di chúc.

Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015:
“Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”.

Như vậy, nếu có di chúc hợp pháp, việc chia thừa kế sẽ ưu tiên thực hiện theo ý chí này.

Thừa kế theo pháp luật

Trong nhiều trường hợp, việc phân chia di sản không thể dựa vào di chúc. Khi đó, quy định pháp luật sẽ được áp dụng.

Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015:
“Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định”.

Việc xác định hàng thừa kế sẽ được đặt ra trong trường hợp này.

---

Ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất, thứ hai, thứ ba?

Khi áp dụng thừa kế theo pháp luật, việc xác định đúng hàng thừa kế có ý nghĩa quyết định đến quyền hưởng di sản. Quy định này được nêu tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Hàng thừa kế thứ nhất

Đây là hàng thừa kế được ưu tiên áp dụng đầu tiên. Những người thuộc hàng này bao gồm:

• Vợ, chồng
• Cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi
• Con đẻ, con nuôi của người chết

Những người cùng hàng sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

---

Hàng thừa kế thứ hai

Nếu không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất, việc chia di sản sẽ chuyển sang hàng thứ hai.

Hàng này bao gồm:

• Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại
• Anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết
• Cháu ruột của người chết (trong trường hợp người chết là ông bà)

---

Hàng thừa kế thứ ba

Trong trường hợp không còn người ở hai hàng trên, hàng thừa kế thứ ba sẽ được áp dụng.

Những người thuộc hàng này gồm:

• Cụ nội, cụ ngoại
• Bác, chú, cậu, cô, dì ruột
• Cháu ruột, chắt ruột trong phạm vi luật định

---

Nguyên tắc chia thừa kế theo hàng

Pháp luật quy định rõ nguyên tắc áp dụng giữa các hàng thừa kế:

• Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau
• Hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước

Nguyên tắc này giúp đảm bảo tính công bằng và thứ tự ưu tiên trong quan hệ huyết thống.

---

Khi nào cần xác định hàng thừa kế?

Không phải mọi trường hợp đều phải xác định hàng thừa kế. Việc này chỉ đặt ra khi không thể chia di sản theo di chúc. Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp:

• Không có di chúc
• Di chúc không hợp pháp
• Người thừa kế theo di chúc không còn hoặc không có quyền hưởng
• Người được chỉ định từ chối nhận di sản

Ngoài ra, một số phần di sản vẫn phải chia theo pháp luật, dù có di chúc, như:

• Phần tài sản không được định đoạt trong di chúc
• Phần liên quan đến nội dung di chúc không có hiệu lực

Như vậy, việc xác định hàng thừa kế là bước quan trọng khi xử lý các tình huống không có di chúc hoặc di chúc không đầy đủ.

Có thể thấy, thừa kế là việc chuyển dịch tài sản từ người đã chết sang người còn sống, được thực hiện theo di chúc hoặc theo pháp luật. Trong đó, việc xác định hàng thừa kế thứ nhất, thứ hai, thứ ba chỉ đặt ra khi áp dụng thừa kế theo pháp luật. Hiểu đúng quy định này sẽ giúp bạn xác định chính xác quyền lợi của mình, đặc biệt trong các trường hợp phát sinh tranh chấp. Nếu hồ sơ thừa kế có yếu tố phức tạp, việc tham khảo ý kiến pháp lý sẽ giúp hạn chế rủi ro và đảm bảo quyền lợi hợp pháp.

👉 Xem thêm bài viết: Cháu có được hưởng thừa kế từ bà nội không?