ảnh inh họa AI_Thời hiệu chia thừa kế nhà đất: Khi nào là 30 năm, khi nào là 32 năm 6 tháng?

Thời hiệu chia thừa kế nhà đất: Khi nào là 30 năm, khi nào là 32 năm 6 tháng?

Trong các vụ án tranh chấp chia di sản thừa kế là nhà, đất có thời điểm mở thừa kế trước ngày 01/7/1991, việc xác định thời hiệu khởi kiện có thể phát sinh nhiều vướng mắc.

Một trong những cách hiểu từng xuất hiện trong thực tiễn là: nếu tại thời điểm người để lại di sản chết, trên đất có nhà thì thời hiệu yêu cầu chia thừa kế đối với cả nhà và quyền sử dụng đất đều được xác định là 32 năm 06 tháng.

Cách hiểu này có đúng trong mọi trường hợp hay không?

Theo hướng dẫn của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, cần xác định riêng thời hiệu đối với từng loại di sản và căn cứ vào chính yêu cầu của đương sự. Không thể chỉ vì trên đất từng có nhà mà đương nhiên kéo dài thời hiệu yêu cầu chia thừa kế quyền sử dụng đất thêm 02 năm 06 tháng.

Khi nào Tòa án xem xét áp dụng thời hiệu?

Trước hết, cần lưu ý rằng theo quy định của Bộ luật Dân sự, Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu khi có yêu cầu của một bên hoặc các bên và yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc.

Do đó, đối với vụ án chia di sản thừa kế là nhà, đất, cần phân biệt hai trường hợp.

Không có đương sự yêu cầu áp dụng thời hiệu

Nếu trước khi Tòa án ra bản án sơ thẩm không có đương sự nào yêu cầu áp dụng quy định về thời hiệu thì Tòa án giải quyết yêu cầu chia di sản theo quy định chung.

Đương sự yêu cầu chia di sản nào thì Tòa án xem xét giải quyết đối với di sản đó.

Có đương sự yêu cầu áp dụng thời hiệu

Nếu có đương sự yêu cầu áp dụng thời hiệu thì Tòa án phải xác định thời hiệu đối với từng loại di sản đang được yêu cầu chia.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong trường hợp di sản bao gồm cả quyền sử dụng đất và nhà ở.

Thời hiệu chia thừa kế đối với quyền sử dụng đất là bao lâu?

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế.

Đối với trường hợp thời điểm mở thừa kế trước ngày 10/9/1990, việc xác định thời điểm bắt đầu tính thời hiệu được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.

Theo hướng dẫn được viện dẫn trong nội dung giải đáp, thời hiệu 30 năm đối với quyền sử dụng đất được tính từ thời điểm mở thừa kế hoặc từ ngày 10/9/1990 nếu thời điểm mở thừa kế trước ngày 10/9/1990.

Điểm cần đặc biệt lưu ý là thời hiệu đối với quyền sử dụng đất không đương nhiên được cộng thêm 02 năm 06 tháng chỉ vì tại thời điểm mở thừa kế trên đất có nhà.

Vì sao có thời hiệu 32 năm 06 tháng đối với nhà ở?

Đối với một số trường hợp thừa kế nhà ở có thời điểm mở thừa kế trước ngày 01/7/1991, khoảng thời gian từ ngày 01/7/1996 đến ngày 01/01/1999 không được tính vào thời hiệu khởi kiện.

Khoảng thời gian này tương ứng với 02 năm 06 tháng.

Do đó, trong trường hợp đáp ứng các điều kiện áp dụng, thời hiệu yêu cầu chia di sản là nhà có thể được xác định là 32 năm 06 tháng.

Tuy nhiên, đây là cách xác định thời hiệu áp dụng đối với di sản là nhà ở, không phải là căn cứ để tự động kéo dài thời hiệu đối với quyền sử dụng đất.

Trường hợp trên đất từng có nhà nhưng hiện nay nhà không còn

Giả sử người chết để lại quyền sử dụng đất và tại thời điểm mở thừa kế trên đất có một căn nhà.

Đến thời điểm xảy ra tranh chấp, căn nhà không còn và các đương sự cũng không yêu cầu chia thừa kế đối với căn nhà mà chỉ yêu cầu chia quyền sử dụng đất.

Trong trường hợp này, Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu đối với quyền sử dụng đất.

Thời hiệu được xác định là 30 năm, không được cộng thêm 02 năm 06 tháng.

Nếu còn thời hiệu thì Tòa án tiếp tục xem xét yêu cầu chia quyền sử dụng đất.

Nếu đã hết thời hiệu và có yêu cầu áp dụng thời hiệu hợp lệ thì Tòa án giải quyết hậu quả tố tụng đối với yêu cầu đó theo quy định.

Việc căn nhà từng tồn tại trên đất tại thời điểm mở thừa kế không phải là căn cứ để áp dụng thời hiệu của nhà cho quyền sử dụng đất.

Trường hợp có nhiều thửa đất và chỉ một thửa từng có nhà

Một tình huống khác là người chết để lại nhiều thửa đất, trong đó chỉ có một thửa có nhà.

Đến thời điểm tranh chấp, căn nhà không còn.

Trong trường hợp này cần tiếp tục phân biệt theo yêu cầu của các đương sự.

Đương sự vẫn yêu cầu xác định giá trị căn nhà để chia

Đối với thửa đất từng có nhà, thời hiệu đối với quyền sử dụng đất và thời hiệu đối với giá trị căn nhà phải được xem xét riêng.

Nếu thời hiệu 30 năm đối với quyền sử dụng đất đã hết thì giải quyết yêu cầu chia đất theo hậu quả của việc hết thời hiệu.

Nếu thời hiệu 32 năm 06 tháng đối với nhà vẫn còn thì Tòa án vẫn xem xét chia giá trị căn nhà.

Đối với các thửa đất khác không có nhà, chỉ áp dụng thời hiệu đối với quyền sử dụng đất.

Đương sự không yêu cầu chia nhà, chỉ yêu cầu chia đất

Nếu các đương sự chỉ yêu cầu chia quyền sử dụng đất thì thời hiệu 30 năm được áp dụng đối với tất cả các thửa đất.

Không thể căn cứ vào việc một trong các thửa đất trước đây từng có nhà để kéo dài thời hiệu yêu cầu chia quyền sử dụng đất.

Yêu cầu chia cả nhà và đất nhưng đất đã hết thời hiệu thì giải quyết thế nào?

Trường hợp người chết để lại cả quyền sử dụng đất và nhà trên đất, đồng thời đương sự yêu cầu chia thừa kế đối với cả hai loại tài sản, Tòa án phải xem xét thời hiệu đối với từng yêu cầu.

Nếu:

• Thời hiệu 30 năm đối với quyền sử dụng đất đã hết;
• Nhưng thời hiệu 32 năm 06 tháng đối với nhà vẫn còn;

thì không được lấy thời hiệu đối với nhà để kéo dài thời hiệu đối với quyền sử dụng đất.

Theo hướng giải đáp, Tòa án giải quyết hậu quả của việc hết thời hiệu đối với yêu cầu chia quyền sử dụng đất và vẫn xem xét yêu cầu chia giá trị nhà nếu thời hiệu đối với yêu cầu này vẫn còn.

Nói cách khác, nhà và quyền sử dụng đất phải được xem xét độc lập về thời hiệu trong trường hợp pháp luật quy định thời hiệu áp dụng đối với chúng khác nhau.

Có nhà trên đất không đồng nghĩa thời hiệu chia đất là 32 năm 06 tháng

Đây là nội dung quan trọng nhất cần rút ra từ hướng giải đáp.

Việc tại thời điểm người để lại di sản chết, trên đất có một căn nhà không làm cho thời hiệu yêu cầu chia thừa kế quyền sử dụng đất tự động được kéo dài từ 30 năm thành 32 năm 06 tháng.

Muốn áp dụng khoảng thời gian 02 năm 06 tháng không tính vào thời hiệu đối với nhà thì trước hết phải có yêu cầu chia di sản thừa kế là nhà và thuộc trường hợp được áp dụng quy định tương ứng.

Nếu đương sự:

Chỉ yêu cầu chia đất → áp dụng thời hiệu đối với đất.

Yêu cầu chia nhà → xem xét thời hiệu đối với nhà.

Yêu cầu chia cả nhà và đất → xem xét riêng thời hiệu đối với từng loại di sản.

Không được lấy thời hiệu của loại tài sản này để kéo dài thời hiệu đối với loại tài sản khác.

Luật sư lưu ý

Đối với những vụ án thừa kế có thời điểm mở thừa kế cách đây nhiều năm, việc xác định đúng đối tượng mà đương sự yêu cầu chia có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giải quyết vụ án.

Điểm cần đặc biệt lưu ý là thời điểm mở thừa kế có nhà trên đất không phải là căn cứ duy nhất để áp dụng thời hiệu 32 năm 06 tháng cho toàn bộ nhà và đất.

Theo hướng giải đáp của Viện kiểm sát nhân dân tối cao:

• Không yêu cầu chia nhà thì không đặt ra việc áp dụng thời hiệu dành cho nhà;
• Chỉ yêu cầu chia quyền sử dụng đất thì áp dụng thời hiệu đối với quyền sử dụng đất;
• Yêu cầu chia cả nhà và đất thì phải xem xét thời hiệu riêng đối với từng loại di sản;
• Không được lấy thời hiệu đối với nhà để kéo dài thời hiệu yêu cầu chia quyền sử dụng đất.

Do đó, khi tham gia một vụ án thừa kế có thời điểm mở thừa kế trước ngày 01/7/1991, cần xác định chính xác từng loại di sản, tình trạng hiện tại của tài sản, phạm vi yêu cầu khởi kiện và việc có hay không có đương sự yêu cầu áp dụng thời hiệu trước khi đưa ra kết luận.

Căn cứ pháp lý tham khảo

• Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015;
• Điểm d khoản 1 Điều 688 Bộ luật Dân sự năm 2015;
• Khoản 2 Điều 17 Nghị quyết số 58/1998/NQ-UBTVQH10;
• Mục I Giải đáp số 01/GĐ-TANDTC ngày 05/01/2018 của Tòa án nhân dân tối cao;
• Mục 1.2.1 Phần II Hướng dẫn số 24/HD-VKSTC ngày 12/5/2021 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao;
• Công văn số 1719/VKSTC-V14 ngày 03/5/2024 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao;
• Mục 6 Phần III Thông tư liên tịch số 01/1999/TTLT-TANDTC-VKSNDTC ngày 25/01/1999.

---

Lưu ý áp dụng pháp luật: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo và được xây dựng trên cơ sở quy định, nội dung hướng dẫn được viện dẫn tại thời điểm đăng tải. Việc xác định thời hiệu trong từng vụ án cần căn cứ vào thời điểm mở thừa kế, loại di sản, yêu cầu cụ thể của đương sự và quy định pháp luật áp dụng tại từng thời kỳ.

Các vụ án thừa kế có thời điểm mở thừa kế trước năm 1991 thường liên quan đến nhiều quy định pháp luật qua các thời kỳ. Vì vậy, cần nghiên cứu toàn bộ hồ sơ và xác định chính xác pháp luật áp dụng trước khi đưa ra kết luận về việc còn hay hết thời hiệu yêu cầu chia di sản.

⚖️ Nếu anh/chị đang có tranh chấp về thừa kế nhà, đất hoặc cần xác định thời hiệu yêu cầu chia di sản, vui lòng liên hệ Hotline: 0934.586.924 để được luật sư tư vấn và hỗ trợ phù hợp.

👉 Xem thêm bài viết: Hiệu lực của di chúc được quy định là bao lâu?