Cha mẹ nên lập di chúc hay tặng cho tài sản?

Việc cha mẹ nên lập di chúc hay tặng cho tài sản là băn khoăn phổ biến trong nhiều gia đình. Đặc biệt khi cha mẹ đã lớn tuổi, nhu cầu phân chia tài sản rõ ràng để tránh tranh chấp càng trở nên cần thiết. Trên thực tế, lựa chọn hình thức nào phụ thuộc vào mục đích và thời điểm chuyển giao tài sản. Dưới đây là phân tích cụ thể dựa trên quy định pháp luật hiện hành.

---

Phân biệt di chúc và hợp đồng tặng cho tài sản

Để lựa chọn phù hợp, trước hết cần hiểu rõ bản chất pháp lý của từng hình thức. Mỗi loại đều có ý nghĩa và cơ chế thực hiện khác nhau.

Di chúc là gì?

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết, theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự. Nói cách khác, việc phân chia tài sản chỉ phát sinh hiệu lực khi người lập di chúc qua đời. Trước thời điểm đó, tài sản vẫn thuộc quyền sở hữu của họ.

Hợp đồng tặng cho tài sản là gì?

Hợp đồng tặng cho là sự thỏa thuận giữa các bên. Theo đó, bên tặng cho chuyển quyền sở hữu tài sản cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, theo Điều 457 Bộ luật Dân sự. Việc tặng cho chỉ có hiệu lực khi bên nhận đồng ý. Đồng thời, phạm vi tặng cho chỉ áp dụng đối với tài sản hiện có, không bao gồm tài sản hình thành trong tương lai.

---

Thời điểm nhận tài sản theo từng hình thức

Sau khi hiểu khái niệm, yếu tố quan trọng tiếp theo là thời điểm người nhận được tài sản. Đây là điểm khác biệt lớn giữa di chúc và tặng cho.

Trường hợp nhận tài sản theo di chúc

Người thừa kế chỉ được nhận tài sản vào thời điểm mở thừa kế, tức là khi người lập di chúc qua đời. Khi đó, người thừa kế cần thực hiện thủ tục khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc UBND cấp xã theo quy định của Luật Công chứng.

Trường hợp nhận tài sản theo hợp đồng tặng cho

Đối với hợp đồng tặng cho, người được tặng cho thường nhận tài sản ngay sau khi hợp đồng được xác lập, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Việc đăng ký quyền sở hữu hoặc sang tên tài sản thường được thực hiện ngay sau khi ký kết hợp đồng.

---

Điều kiện khi lập di chúc và hợp đồng tặng cho

Bên cạnh thời điểm nhận tài sản, điều kiện pháp lý để thực hiện mỗi hình thức cũng cần được xem xét kỹ.

Điều kiện lập di chúc

Người lập di chúc phải là người thành niên, minh mẫn và sáng suốt khi lập. Đồng thời, việc lập di chúc không được bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Người thừa kế phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế. Ngoài ra, họ có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản được nhận, trừ khi có thỏa thuận khác theo Điều 615 Bộ luật Dân sự.

Điều kiện của hợp đồng tặng cho

Trong hợp đồng tặng cho, bên tặng cho có thể yêu cầu bên nhận thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Tuy nhiên, các nghĩa vụ này không được vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội. Nếu bên nhận đã hoàn thành nghĩa vụ trước nhưng không được giao tài sản, bên tặng cho phải thanh toán giá trị nghĩa vụ đó. Ngược lại, nếu nghĩa vụ phải thực hiện sau mà không được thực hiện, bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường.

---

Hình thức của di chúc và hợp đồng tặng cho

Hình thức thể hiện cũng là yếu tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực pháp lý của giao dịch.

Hình thức của di chúc

Di chúc chủ yếu phải được lập thành văn bản, có thể có hoặc không có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực theo quy định tại Điều 627, 628 Bộ luật Dân sự. Trong trường hợp đặc biệt, khi không thể lập di chúc bằng văn bản, pháp luật cho phép lập di chúc miệng theo Điều 629 Bộ luật Dân sự. Đối với người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ, di chúc phải được lập thành văn bản có người làm chứng và được công chứng hoặc chứng thực.

Hình thức của hợp đồng tặng cho

Hợp đồng tặng cho có thể được lập bằng miệng hoặc văn bản đối với động sản. Tuy nhiên, nếu tài sản là bất động sản hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu như xe máy, ô tô, thì hợp đồng bắt buộc phải lập thành văn bản và được công chứng hoặc chứng thực tại cơ quan có thẩm quyền.

---

Về nghĩa vụ thuế khi nhận tài sản

Một điểm đáng lưu ý là nghĩa vụ thuế trong cả hai trường hợp. Điều này thường được nhiều gia đình quan tâm khi lựa chọn hình thức chuyển giao tài sản. Theo quy định tại Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân, việc nhận bất động sản từ cha mẹ thông qua tặng cho hoặc thừa kế đều được miễn thuế thu nhập cá nhân. Do đó, yếu tố thuế không phải là tiêu chí quyết định trong việc lựa chọn giữa di chúc và tặng cho.

---

Cha mẹ nên lập di chúc hay tặng cho tài sản?

Từ các phân tích trên, có thể thấy việc lựa chọn phụ thuộc vào mục đích cụ thể của cha mẹ. Nếu cha mẹ muốn giữ quyền sở hữu tài sản trong suốt cuộc đời và chỉ chuyển giao sau khi qua đời, thì nên lập di chúc. Ngược lại, nếu muốn chuyển quyền sở hữu tài sản cho con ngay khi còn sống, thì nên thực hiện hợp đồng tặng cho. Trong thực tế, mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau về tài sản, sức khỏe và mối quan hệ giữa các thành viên. Vì vậy, cần cân nhắc kỹ trước khi quyết định để hạn chế rủi ro pháp lý.

Việc cha mẹ nên lập di chúc hay tặng cho tài sản không có một đáp án chung cho mọi trường hợp. Mỗi hình thức đều có ưu điểm riêng, phù hợp với từng mục đích khác nhau. Điều quan trọng là phải lựa chọn đúng thời điểm và đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật để tránh tranh chấp về sau. Trong trường hợp hồ sơ phức tạp hoặc tài sản có giá trị lớn, việc tham khảo ý kiến luật sư sẽ giúp đảm bảo quyền lợi và hạn chế rủi ro pháp lý cho các bên liên quan.

Bạn có thể tham khảo thêm về: Người không có quan hệ huyết thống có được chia thừa kế không?