Những vướng mắc pháp lý khiến tranh chấp thừa kế kéo dài

Tranh chấp thừa kế là một trong những loại tranh chấp dân sự thường kéo dài nhiều năm trên thực tế. Không ít vụ việc phải trải qua nhiều cấp xét xử, thậm chí đến khi một số người thừa kế qua đời vẫn chưa thể giải quyết dứt điểm.

Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ mâu thuẫn gia đình mà còn liên quan đến nhiều vướng mắc pháp lý như giấy tờ hộ tịch thất lạc, di sản chưa được quản lý rõ ràng, thời hiệu khởi kiện kéo dài hoặc việc sử dụng di sản trong thời gian quá lâu.

Nhiều vụ tranh chấp kéo dài do di sản chưa được phân chia từ sớm

Trên thực tế, nhiều gia đình sau khi cha mẹ qua đời thường không thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản ngay.

Một người tiếp tục quản lý, sử dụng nhà đất của cha mẹ để lại trong thời gian dài. Trong khi đó, các đồng thừa kế khác không có điều kiện quản lý tài sản hoặc không muốn xảy ra mâu thuẫn nên để tình trạng này kéo dài nhiều năm.

Đến khi phát sinh việc bán nhà, sang tên, sửa chữa hoặc giá trị đất tăng cao thì tranh chấp mới bắt đầu xuất hiện.

Lúc này, việc giải quyết thường trở nên phức tạp vì:

• Di sản đã được sử dụng ổn định quá lâu;
• Nhiều người thừa kế đã qua đời;
• Phát sinh thêm hàng thừa kế mới;
• Giấy tờ liên quan không còn đầy đủ;
• Có người đang trực tiếp quản lý toàn bộ di sản.

Khó khăn lớn nằm ở giấy tờ hộ tịch cũ

Một trong những vướng mắc phổ biến nhất khi giải quyết thừa kế là chứng minh quan hệ nhân thân với người để lại di sản.

Đối với các trường hợp sinh trước năm 1975, đặc biệt tại miền Nam, nhiều giấy khai sinh, giấy khai tử hoặc hồ sơ hộ tịch không còn được lưu giữ đầy đủ.

Không ít trường hợp:

• Sai họ tên giữa các giấy tờ;
• Không còn bản chính giấy khai sinh;
• Thông tin nhân thân không thống nhất;
• Không xác định được nơi đăng ký hộ tịch trước đây.

Điều này khiến việc khai nhận di sản hoặc khởi kiện chia thừa kế gặp rất nhiều khó khăn.

Trong một số vụ việc, các bên phải thực hiện thêm thủ tục yêu cầu xác định quan hệ nhân thân hoặc đăng ký lại hộ tịch trước khi giải quyết tranh chấp thừa kế.

Người quản lý di sản thường có lợi thế hơn

Theo Bộ luật Dân sự 2015, khi người chết để lại di sản mà các thừa kế chưa thống nhất được người quản lý di sản thì người đang quản lý, sử dụng tài sản tiếp tục quản lý tài sản đó.

Trên thực tế, người trực tiếp quản lý nhà đất thường có nhiều lợi thế hơn so với các đồng thừa kế khác.

Ví dụ:

• Giữ giấy tờ liên quan đến tài sản;
• Trực tiếp sử dụng nhà đất;
• Kiểm soát việc ra vào, sửa chữa tài sản;
• Có điều kiện quản lý thực tế trong thời gian dài.

Trong khi đó, những người thừa kế khác muốn yêu cầu chia di sản thường phải khởi kiện ra Tòa án.

Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều tranh chấp thừa kế kéo dài và phát sinh thêm mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình.

Thời hiệu chia thừa kế quá dài cũng dễ phát sinh tranh chấp

Hiện nay, thời hiệu yêu cầu chia di sản thừa kế đối với bất động sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Khoảng thời gian này trên thực tế là khá dài.

Trong thời gian đó:

• Nhà đất thường không thể chuyển nhượng ổn định;
• Phát sinh thêm nhiều người thừa kế;
• Người quản lý tài sản có thể sử dụng toàn bộ di sản;
• Giá trị tài sản tăng mạnh dẫn đến mâu thuẫn gay gắt hơn.

Nhiều vụ việc đến khi khởi kiện thì:

• Người để lại di sản đã mất hàng chục năm;
• Người làm chứng không còn;
• Tài liệu chứng cứ thất lạc;
• Nhà đất đã thay đổi hiện trạng.

Đây là lý do tranh chấp thừa kế thường rất khó giải quyết nhanh chóng.

Một số trường hợp di sản còn bị “đóng băng”

Thực tế còn phát sinh nhiều trường hợp di sản không thể chia ngay dù người để lại tài sản đã qua đời.

Ví dụ, trước đây pháp luật cho phép vợ chồng lập di chúc chung. Tuy nhiên, theo quy định cũ của Bộ luật Dân sự 2005, di chúc chung của vợ chồng chỉ có hiệu lực khi người sau cùng qua đời.

Điều này dẫn đến tình trạng:

• Một người đã mất nhiều năm;
• Di sản vẫn chưa thể khai nhận;
• Nhà đất không thể sang tên hoặc phân chia.

Trong khi đó, Bộ luật Dân sự 2015 không còn quy định về di chúc chung vợ chồng nhưng vẫn công nhận hiệu lực của các di chúc đã lập trước đây.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều vụ việc thừa kế kéo dài trên thực tế.

Cần làm gì để hạn chế tranh chấp thừa kế kéo dài?

Để giảm rủi ro tranh chấp, nhiều luật sư khuyến nghị nên:

• Rà soát giấy tờ hộ tịch của người thân lớn tuổi;
• Lập di chúc rõ ràng, đúng quy định;
• Thực hiện khai nhận di sản sớm;
• Xác định rõ người quản lý di sản;
• Lưu giữ giấy tờ nhà đất đầy đủ;
• Thống nhất phân chia tài sản ngay khi có thể.

Đối với các vụ việc đã phát sinh tranh chấp, việc đánh giá đúng quan hệ pháp luật, xác định đầy đủ hàng thừa kế và rà soát chứng cứ từ sớm là rất quan trọng.

Trong nhiều trường hợp, nếu xử lý không đúng ngay từ đầu, tranh chấp có thể kéo dài qua nhiều cấp xét xử và gây ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của các bên liên quan.

👉 Xem thêm bài viết: Con riêng có được hưởng thừa kế của cha mẹ không?