Con riêng có được hưởng thừa kế của mẹ kế không?

Thừa kế giữa con riêng và mẹ kế là vấn đề thường phát sinh nhiều tranh chấp trong thực tế. Không ít trường hợp các bên sống chung như gia đình nhiều năm nhưng khi phân chia di sản lại xảy ra mâu thuẫn về quyền thừa kế.

Vậy theo quy định pháp luật hiện hành, con riêng có được hưởng thừa kế của mẹ kế hay không? Điều kiện để được hưởng di sản được xác định như thế nào?

Pháp luật quy định thế nào về thừa kế giữa con riêng và mẹ kế?

Hiện nay, quyền thừa kế giữa con riêng và mẹ kế được quy định tại Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015.

Theo quy định này, con riêng và mẹ kế vẫn có quyền hưởng di sản của nhau nếu giữa họ tồn tại quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như mẹ con trên thực tế.

Điều đó có nghĩa, pháp luật không chỉ căn cứ vào quan hệ huyết thống hay giấy tờ hộ tịch. Trong nhiều trường hợp, yếu tố được xem xét quan trọng hơn là quá trình chung sống và chăm sóc thực tế giữa các bên.

Quy định tại Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015

Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

“Con riêng và bố dượng, mẹ kế có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau…”

Như vậy, để con riêng được hưởng thừa kế của mẹ kế thì cần có căn cứ chứng minh giữa hai bên tồn tại quan hệ chăm sóc và nuôi dưỡng thực tế như mẹ con.

Điều kiện để con riêng được hưởng thừa kế của mẹ kế

Không phải mọi trường hợp con riêng đều đương nhiên được hưởng di sản của mẹ kế. Tòa án thường xem xét nhiều yếu tố cụ thể trước khi xác định quyền thừa kế.

Có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng thực tế

Đây là điều kiện quan trọng nhất.

Quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng thường được thể hiện qua việc:

• Cùng chung sống trong gia đình
• Trực tiếp chăm sóc nhau trong cuộc sống
• Nuôi dưỡng, giáo dục con riêng từ nhỏ
• Quan tâm, phụng dưỡng nhau như mẹ con
• Có sự gắn bó ổn định trong thời gian dài

Trong thực tế, nhiều trường hợp mẹ kế trực tiếp nuôi con riêng từ nhỏ đến khi trưởng thành. Người con cũng xem mẹ kế như mẹ ruột. Khi đó, Tòa án có thể công nhận quyền thừa kế giữa họ.

Không bắt buộc phải có quan hệ huyết thống

Pháp luật thừa kế không yêu cầu mẹ kế và con riêng phải có quan hệ máu mủ.

Điều quan trọng là mối quan hệ thực tế giữa các bên có đủ căn cứ để xác định là quan hệ chăm sóc và nuôi dưỡng như mẹ con hay không.

Do đó, dù không có thủ tục nhận con nuôi, con riêng vẫn có thể được hưởng di sản của mẹ kế nếu đáp ứng điều kiện theo luật.

Có thể không cần sống chung

Trước đây, nhiều quan điểm cho rằng mẹ kế và con riêng phải sống chung mới được hưởng thừa kế của nhau.

Tuy nhiên, thực tiễn xét xử hiện nay không hoàn toàn bắt buộc điều này.

Theo giải đáp của Tòa án nhân dân tối cao, trường hợp các bên không sống chung nhưng vẫn thường xuyên chăm sóc, chu cấp và nuôi dưỡng nhau trên thực tế thì vẫn có thể được xác định là có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như mẹ con.

Điều này giúp việc áp dụng pháp luật linh hoạt hơn trong các vụ án thừa kế.

Con riêng có được hưởng thừa kế thế vị của mẹ kế không?

Ngoài quyền hưởng di sản trực tiếp, pháp luật còn đặt ra vấn đề thừa kế thế vị giữa con riêng và mẹ kế.

Đây là nội dung thường gây tranh cãi trong thực tế xét xử.

Thừa kế thế vị là gì?

Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế thế vị được hiểu là trường hợp con của người thừa kế sẽ được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ mình đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

Ví dụ:

• Người mẹ kế qua đời
• Người con riêng chết cùng thời điểm hoặc chết trước
• Cháu của người con riêng có thể được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ mình đáng lẽ được nhận

Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là phải xác định tồn tại quan hệ mẹ kế – con riêng theo quy định pháp luật.

Thực tế vẫn còn nhiều tranh chấp

Hiện nay, pháp luật chưa hướng dẫn cụ thể thế nào là “quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như mẹ con”.

Do đó, nhiều vụ án phát sinh tranh cãi về:

• Thời gian chăm sóc bao lâu là đủ
• Có cần sống chung hay không
• Chỉ hỗ trợ tài chính có được xem là nuôi dưỡng không
• Có cần chứng minh nghĩa vụ phụng dưỡng hay không

Đây cũng là lý do nhiều tranh chấp thừa kế phải xét xử nhiều lần.

Những chứng cứ thường được Tòa án xem xét

Khi giải quyết tranh chấp thừa kế, Tòa án thường đánh giá toàn diện các tài liệu và chứng cứ liên quan.

Một số chứng cứ thường được xem xét gồm:

• Quá trình chung sống giữa các bên
• Lời khai của người thân, hàng xóm
• Việc trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc
• Tài liệu về chi phí sinh hoạt, học tập
• Việc phụng dưỡng khi đau ốm, tuổi già
• Cách xưng hô và quan hệ gia đình thực tế

Trong nhiều trường hợp, dù không có giấy tờ pháp lý nhưng quan hệ thực tế vẫn được Tòa án công nhận.

Những lưu ý khi xảy ra tranh chấp thừa kế

Tranh chấp giữa con riêng và mẹ kế thường liên quan đến nhiều quan hệ gia đình phức tạp. Vì vậy, việc chuẩn bị chứng cứ đầy đủ là rất quan trọng.

Người yêu cầu chia di sản nên lưu ý:

Xác định đúng hàng thừa kế

Không phải cứ có quan hệ gia đình là đương nhiên được hưởng thừa kế.

Tòa án sẽ xem xét:

• Quan hệ hôn nhân
• Quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng
• Thời điểm mở thừa kế
• Người thuộc hàng thừa kế theo luật

Việc xác định sai quan hệ pháp lý có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền hưởng di sản.

Thu thập chứng cứ từ sớm

Trong nhiều vụ án, quan hệ chăm sóc và nuôi dưỡng chỉ tồn tại trên thực tế nên rất khó chứng minh nếu không có tài liệu hoặc người làm chứng.

Do đó, các bên nên lưu giữ:

• Giấy tờ sinh hoạt chung
• Hình ảnh gia đình
• Chứng cứ chăm sóc, nuôi dưỡng
• Lời xác nhận của người thân hoặc địa phương

Những tài liệu này có thể trở thành căn cứ quan trọng khi giải quyết tranh chấp.

Theo quy định hiện hành, con riêng vẫn có thể được hưởng thừa kế của mẹ kế nếu giữa họ tồn tại quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như mẹ con trên thực tế. Tuy nhiên, việc xác định quan hệ này trong từng vụ án cụ thể vẫn còn nhiều vướng mắc. Tòa án thường phải xem xét toàn diện quá trình chung sống, chăm sóc và nghĩa vụ giữa các bên trước khi đưa ra phán quyết. Đối với các vụ việc có yếu tố con riêng, mẹ kế hoặc thừa kế thế vị, nên tìm hiểu quy định pháp luật và chuẩn bị chứng cứ từ sớm để hạn chế tranh chấp kéo dài.

👉 Xem thêm bài viết: Tranh chấp thừa kế giữa con riêng và mẹ kế: Tòa án sẽ xử thế nào?