ảnh minh họa.

Khó khăn, vướng mắc trong thừa kế thế vị giữa con riêng và bố dượng, mẹ kế

Trong thực tế, các tranh chấp liên quan đến thừa kế ngày càng xuất hiện nhiều, đặc biệt là những vụ việc có yếu tố con riêng trong quan hệ hôn nhân tái hợp. Khi cha dượng hoặc mẹ kế qua đời mà không để lại di chúc, việc xác định ai là người có quyền hưởng di sản thường phát sinh nhiều mâu thuẫn và cách hiểu khác nhau. Đây cũng là nguyên nhân khiến không ít gia đình xảy ra tranh chấp kéo dài.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế thế vị là trường hợp cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của mình đáng lẽ được hưởng nếu còn sống, khi cha hoặc mẹ chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản. Tuy nhiên, đối với trường hợp con riêng và bố dượng, mẹ kế thì việc xác định có phát sinh quyền thừa kế thế vị hay không vẫn còn nhiều khó khăn trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Quan hệ giữa con riêng với bố dượng, mẹ kế được pháp luật quy định như thế nào?

Con riêng được hiểu là con của một bên vợ hoặc chồng với người khác hoặc là con có trước khi kết hôn. Sau khi cha hoặc mẹ tái hôn, quan hệ giữa con riêng với cha dượng, mẹ kế sẽ phát sinh quyền và nghĩa vụ nhất định theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Theo quy định hiện hành:

• Cha dượng, mẹ kế có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con riêng cùng sống chung với mình.
• Con riêng cũng có nghĩa vụ chăm sóc, phụng dưỡng cha dượng, mẹ kế.

Tuy nhiên, pháp luật hiện nay không mặc nhiên xác định con riêng được hưởng thừa kế của bố dượng, mẹ kế. Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015 chỉ ghi nhận quyền thừa kế khi giữa các bên có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con hoặc mẹ con. Đây cũng là điểm dẫn đến nhiều tranh cãi trong thực tiễn giải quyết tranh chấp.

Những khó khăn khi xác định quyền thừa kế của con riêng

Trên thực tế, việc chứng minh quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng giữa con riêng với bố dượng, mẹ kế không hề đơn giản. Pháp luật hiện nay chưa có hướng dẫn cụ thể thế nào là quan hệ “chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con”.

Nhiều vụ việc phát sinh tranh chấp vì mỗi bên đều có cách hiểu khác nhau về mối quan hệ này.

Khó xác định thời gian chăm sóc, nuôi dưỡng

Một trong những vấn đề thường gặp là thời gian chăm sóc bao lâu thì được xem là có quan hệ như cha mẹ và con.

Có trường hợp:

• Cha dượng hoặc mẹ kế qua đời sau thời gian ngắn kết hôn.
• Con riêng không còn sống chung nhưng vẫn thường xuyên thăm nom, gửi tiền phụng dưỡng.
• Người con đã trưởng thành và tự lập nên không còn phụ thuộc vào cha dượng, mẹ kế.

Ngược lại, cũng có trường hợp tuy sống chung dưới một mái nhà nhưng quan hệ tình cảm giữa các bên không thực sự gắn bó.

Việc chăm sóc thực tế rất khó chứng minh

Trong nhiều vụ án, Tòa án thường xem xét các yếu tố như:

• Thời gian chung sống.
• Mức độ quan tâm, chăm sóc.
• Việc hỗ trợ vật chất và tinh thần.
• Nghĩa vụ phụng dưỡng giữa các bên.

Tuy nhiên, những yếu tố này thường khó chứng minh bằng giấy tờ hoặc tài liệu cụ thể. Vì vậy, việc áp dụng pháp luật giữa các vụ việc đôi khi chưa thống nhất.

Con riêng có được hưởng thừa kế thế vị hay không?

Hiện nay, việc con riêng có được hưởng thừa kế thế vị từ ông bà của cha dượng, mẹ kế hay không vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau.

Quan điểm cho rằng con riêng có thể được hưởng thừa kế thế vị

Một số ý kiến cho rằng nếu giữa con riêng với bố dượng, mẹ kế đã hình thành quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha mẹ và con thì nên công nhận quyền hưởng thừa kế thế vị để bảo đảm quyền lợi cho người con.

Quan điểm này xuất phát từ Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015, theo đó con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau.

Quan điểm cho rằng con riêng không được hưởng thừa kế thế vị

Ngược lại, cũng có quan điểm cho rằng giữa con riêng với ông bà của cha dượng, mẹ kế không có quan hệ huyết thống nên không thuộc diện được hưởng thừa kế theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, việc cha hoặc mẹ kết hôn với người khác cũng không đồng nghĩa với việc con riêng đương nhiên trở thành cháu của gia đình bên kia.

Chính vì còn nhiều cách hiểu khác nhau nên các tranh chấp liên quan đến thừa kế có yếu tố con riêng thường khá phức tạp. Có trường hợp được công nhận quyền thừa kế nhưng cũng có trường hợp chỉ được xem xét công sức chăm sóc hoặc không được chấp nhận yêu cầu do không đủ căn cứ chứng minh quan hệ nuôi dưỡng thực tế.

Cần có hướng dẫn cụ thể hơn trong thực tiễn áp dụng pháp luật

Từ thực tiễn trên có thể thấy, pháp luật hiện nay vẫn cần có hướng dẫn cụ thể hơn về việc xác định quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng giữa con riêng với bố dượng, mẹ kế.

Bên cạnh đó, việc đánh giá mối quan hệ này cũng không nên chỉ phụ thuộc vào việc có sống chung hay không. Trên thực tế, nhiều người dù ở xa vẫn thực hiện việc quan tâm, chăm sóc và phụng dưỡng đầy đủ.

Trong các vụ việc thừa kế có yếu tố con riêng, mỗi trường hợp đều có hoàn cảnh và tài liệu chứng minh khác nhau. Vì vậy, khi phát sinh tranh chấp hoặc có vướng mắc liên quan đến quyền hưởng di sản, người liên quan nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

👉 Xem thêm bài viết: Những lưu ý quan trọng khi xảy ra tranh chấp thừa kế đất đai